مواد قانونی مرتبط با حمایت از حقوق زنان و کودکان

به نقل از میزان – حمایت از زنان و کودکان در نظام قضایی یکی از مهم‌ترین اصولی است که در قوانین داخلی و اسناد بین‌المللی به آن پرداخته شده است.

حسین جوانمرد قاضی دادگستری در یادداشتی در این باره نوشت:در این بخش، به بررسی حمایت‌های قانونی از زنان و کودکان و مواد مرتبط می‌پردازیم:

۱. حمایت قانونی از حقوق زنان در فرآیند‌های قضایی

الف) حق دسترسی به عدالت و محاکمه عادلانه

مطابق اصل ۳۴ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، دادخواهی حق مسلم هر فرد است و همه افراد حق دارند به مراجع صالح قضایی مراجعه نمایند. این اصل تضمین‌کننده حق زنان برای دسترسی به عدالت و برخورداری از حمایت‌های قضایی است.

ب) حمایت از زنان در برابر خشونت خانگی و آزار جنسی

• ماده ۶۱۹ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): هر فردی که زنان و کودکان را در معابر عمومی مورد اذیت و آزار قرار دهد، مشمول مجازات حبس و شلاق خواهد شد.

• ماده ۶۱۸ قانون مجازات اسلامی: ایجاد مزاحمت برای زنان در اماکن عمومی جرم محسوب می‌شود.

• قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر: هرگونه تعرض به زنان از لحاظ شرعی و قانونی ممنوع است و قابل پیگیری خواهد بود.

• لایحه تأمین امنیت زنان در برابر خشونت: این لایحه که در حال تصویب نهایی است.

ج) حقوق زنان در دعاوی خانوادگی

• ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی: اگر ادامه زندگی مشترک برای زن موجب عسر و حرج شود، وی می‌تواند درخواست طلاق کند.

• ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی: زنان می‌توانند در عقد ازدواج شرط کنند که در شرایط خاص، حق طلاق داشته باشند.

• ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی: نفقه زن شامل مسکن، خوراک، پوشاک، هزینه‌های درمانی و سایر نیاز‌های متعارف است که شوهر موظف به پرداخت آن است.

• ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی: در صورت ترک انفاق یا عجز شوهر از پرداخت نفقه، زن می‌تواند درخواست طلاق کند.

• ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی: حق حضانت فرزند تا ۷ سالگی با مادر است و پس از آن، دادگاه بر اساس مصلحت کودک تصمیم‌گیری می‌کند.

د) حمایت از زنان در محیط کار

• ماده ۳۸ قانون کار: زنان باید در برابر کار برابر، مزد مساوی با مردان دریافت کنند.

• ماده ۷۵ قانون کار: انجام کار‌های سخت و زیان‌آور برای زنان ممنوع است.

• ماده ۷۸ قانون کار: زنان باردار حق استفاده از مرخصی زایمان و مزایای قانونی مربوطه را دارند.

۲. حمایت قانونی از حقوق کودکان در فرآیند‌های قضایی

الف) اصل حمایت از حقوق کودکان در قوانین ایران

• اصل ۲۱ قانون اساسی: دولت موظف به حمایت از حقوق کودکان، تأمین امنیت آنان و ایجاد مراکز حمایتی است.

• ماده ۴۹ قانون مجازات اسلامی: اطفال در صورت ارتکاب جرم، مسئولیت کیفری ندارند و برای آنها تدابیر تأمینی و تربیتی اتخاذ می‌شود.

ب) حمایت در برابر خشونت و سوءاستفاده

• قانون حمایت از کودکان و نوجوانان (مصوب ۱۳۸۱ و اصلاحیه ۱۳۹۹)

• ماده ۲: هرگونه اذیت، آزار، بهره‌کشی و بی‌توجهی به کودکان جرم محسوب می‌شود.

• ماده ۳: هر شخصی که کودکی را مورد آزار روحی یا جسمی قرار دهد، به مجازات قانونی محکوم خواهد شد.

• ماده ۵: افشای اطلاعات مربوط به کودک‌آزاری و گزارش آن به مراجع ذی‌صلاح ضروری است.

• ماده ۹: کودکان قربانی خشونت باید از حمایت‌های قضایی، اجتماعی و روان‌شناختی بهره‌مند شوند.

ج) دادرسی ویژه کودکان

• ماده ۴۱۰ قانون آیین دادرسی کیفری: کودکان و نوجوانان باید در دادگاه‌های ویژه اطفال محاکمه شوند.

• ماده ۲۹۴ قانون آیین دادرسی کیفری: برای کودکان زیر ۱۸ سال، تدابیر اصلاحی به جای مجازات در نظر گرفته می‌شود.

• ماده ۲۹۷ قانون آیین دادرسی کیفری: تحقیقات از کودکان باید با حضور والدین، وکیل یا مددکار اجتماعی انجام شود.

د) حق آموزش و بهداشت کودکان

• ماده ۳۰ قانون اساسی: آموزش رایگان تا پایان دوره متوسطه برای همه کودکان الزامی است.

• ماده ۳ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان: کودکان باید از خدمات بهداشتی، روان‌شناختی و آموزشی کافی برخوردار باشند.

۳. حمایت‌های بین‌المللی از زنان و کودکان در فرآیند‌های قضایی

الف) اسناد بین‌المللی مربوط به حقوق زنان

• کنوانسیون محو کلیه اشکال تبعیض علیه زنان (CEDAW): تأکید بر حقوق برابر زنان در تمام جنبه‌های اجتماعی و قضایی.

• اعلامیه جهانی حقوق بشر (ماده ۷ و ۱۰): حق برابر زنان و مردان در برابر قانون و دادرسی منصفانه.

ب) اسناد بین‌المللی مربوط به حقوق کودکان

• کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل متحد

• ماده ۳: رعایت منافع عالی کودک در تصمیم‌گیری‌های قضایی.

• ماده ۱۹: محافظت از کودکان در برابر خشونت و سوءاستفاده.

• ماده ۳۷: منع شکنجه، رفتار غیرانسانی و حبس غیرضروری کودکان.

• ماده ۴۰: حق دادرسی ویژه برای کودکان بزهکار و استفاده از تدابیر جایگزین مجازات.