احتساب ایام طرح اجباری خدمت پزشکان و پیراپزشکان

هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در جلسه مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۱۹   میان شعب تجدیدنظر دیوان درباره امکان احتساب ایام طرح اجباری موضوع قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان به عنوان سابقه اشتغال در مشاغل سخت و زیان‌آور رسیدگی نمود و نهایتاً رأی شعبه چهاردهم تجدیدنظر مبنی بر ورود شکایت را صحیح و منطبق با قانون تشخیص داد.

اختلاف از آنجا ناشی شده بود که برخی شعب دیوان معتقد بودند مشمولان دوره طرح، در زمان انجام خدمت تابع قوانین استخدامی دولت بوده و از شمول مقررات قانون کار و مزایای مقرر برای مشاغل سخت و زیان‌آور خارج هستند؛ لذا ایام طرح آنان قابلیت احتساب به مأخذ یک و نیم برابر را ندارد. در مقابل، برخی شعب با تکیه بر ماهیت شغل پرستاری و فلسفه حمایتی مقررات مشاغل سخت و زیان‌آور، این ایام را قابل احتساب می‌دانستند.

هیأت عمومی با پذیرش دیدگاه اخیر، چند مبنای اساسی را مورد تأکید قرار داد:

• نخست: آنکه بر اساس ماده ۱۶ قانون ایجاد سازمان نظام پرستاری و نیز قانون ارتقای بهره‌وری کارکنان بالینی نظام سلامت، شغل پرستاری به حکم قانونگذار از مصادیق مشاغل سخت و زیان‌آور شناخته شده است و این وصف ناشی از ماهیت شغل است، نه نوع رابطه استخدامی.
• دوم : آنکه ماده ۱۱ قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان، مشمولان طرح را از حیث حقوق و مزایا تابع مقررات دستگاه محل خدمت دانسته و نشان می‌دهد قانونگذار رویکردی حمایتی نسبت به وضعیت استخدامی آنان اتخاذ کرده است؛
• بنابراین صرف گذراندن خدمت در قالب طرح اجباری نمی‌تواند موجب محرومیت از مزایایی شود که ناشی از سختی و زیان‌آور بودن ماهیت کار است.
• سوم: آنکه فلسفه تأسیس نظام بازنشستگی مشاغل سخت و زیان‌آور، حمایت از سلامت شاغلان این حرفه‌هاست. از این منظر، تفاوتی میان فردی که در دوران طرح اجباری یا پس از آن در همان شغل فعالیت داشته وجود ندارد؛ زیرا آثار جسمی و روانی ناشی از اشتغال در حرفه پرستاری مستقل از عنوان استخدامی فرد است.
• چهارم: آنکه هیأت عمومی تصریح کرده است معیار اصلی در بهره‌مندی از مزایای بازنشستگی مشاغل سخت و زیان‌آور، قانون حاکم در زمان بازنشستگی است. بنابراین چنانچه شخص پس از اتمام طرح در بخش‌های مشمول قانون کار و تأمین اجتماعی اشتغال یافته باشد، ایام طرح وی نیز می‌تواند در محاسبه سابقه سخت و زیان‌آور منظور گردد
• از منظر حقوق اداری و تأمین اجتماعی، این رأی واجد و سایر مشمولان قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان را در شرایط مقرر فراهم کرده و از ایجاد تبعیض میان افرادی که ماهیتاً فعالیت مشابهی داشته‌اند جلوگیری می‌کند.
• رأی مزبور همچنین نشان‌دهنده غلبه تفسیر حمایتی و مبتنی بر فلسفه تقنینی مقررات تأمین اجتماعی بر تفسیر صرفاً شکلی و استخدامی از قوانین مربوط است.

نتیجه

• بر اساس رأی وحدت رویه هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، ایام طرح اجباری پرستاران در مشاغلی که به موجب قانون سخت و زیان‌آور شناخته شده‌اند،
• در صورت احراز سایر شرایط قانونی، قابل احتساب به مأخذ یک و نیم برابر در سوابق بازنشستگی خواهد بود و آرای مغایر با این دیدگاه فاقد اعتبار است.