قانون مدنی مجموعهای از اساسیترین و مهمترین مواد قانونی را شامل میشود که قواعدِ قانونی حاکم بر ارتباطاتِ اشخاص با یکدیگر در جامعه را بیان میکند.در این کتاب از اموال، اسباب تملُک، عقود و معاملات و الزامات، وصیت و ارث، تابعیت، اقامتگاه، نکاح و طلاق، اولاد، نسب، خانواده و بخشی از ادله اثبات دعوا قانونگذاری صورت پذیرفته است
در ابتدا یک فایل پی دی اف از قانون مدنی ایران با اخرین اصلاحات برای شما عزیزان قرار داده ایم که منبع آن سامانه قوانین ومقررات جمهوری اسلامی ایران(معاونت حقوقی ریاست جمهوری) است.
دراین مقاله موضوعات زیر بررسی میشود:
- محتویات واهمیت قانون مدنی
- تاریخچه تدوین قانون مدنی ایران
- اعضای هیأت تدوین قانون مدنی
- منابع تدوین قانون مدنی ایران
- جمع بندی
محتویات واهمیت قانون مدنی
قانون مدنی کشورهای مختلف معمولاً قدمت زیادی دارد و به عنوان پیکره اصلی حقوق خصوصی کشور کمتر دستخوش تغییرات عمده میشوند. وظیفه اصلی این قانون تنظیم روابط قراردادی و خارج از قرارداد اشخاص جامعه است، اما در عمل سایر شاخههای حقوق را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
قانون مدنی ایران متشکل از یک مقدمه و سه جلد است: مقدمه در انتشار و آثار و اجرای قوانین بهطور عموم و امضا و نحوه لازم الاجرا شدن و انتشار ان صحبت میکند، جلد اول- در اموال (مصوب ۱۳۰۷)؛ جلد دوم- در اشخاص (مصوب ۱۳۱۳ و ۱۳۱۴)؛ جلد سوم- ادله اثبات دعوا. این قانون برگرفته از حقوق اسلام، به ویژه فقه امامیه است، که شکل امروزین و مدون آن، به همراه محتوای برخی مواد، برگرفته از قوانین اروپایی، به ویژه قانون مدنی فرانسه و تا حدودی بلژیک است.
این قانون از مشهورترین و مهمترین متون درسی حقوق است که نوشتههای حقوقی بسیاری پیرامون آن وجود دارد؛ از معروفترین حاشیه نویسان و شارحان این قانون، میتوان به سید علی حائری شاه باغ، دکتر سید حسن امامی، محمدجعفر جعفری لنگرودی، امیرناصر کاتوزیان، حسین صفایی و مهدی شهیدی اشاره کرد.
تاریخچه تدوین قانون مدنی ایران
اندیشه تدوین ضوابط و احکام حقوقی جامعه ایران جزء اهداف مشروطه خواهان بود و در واقع حتی قبل از انقلاب مشروطه نیز اقداماتی در این زمینه صورت گرفته و برای « عدلیه» سر و سامانی پیش بینی شده بود
در اواخر سال ۱۳۰۵ شمسی «علی اکبر داور» در ترمیم کابینه «میرزا حسن مستوفی» وزیر عدلیه شد.وی از «دکتر مصدق » نیز دعوت کرد تا ریاست دیوان کشور را ، بپذیرد ولی دکتر مصدق که در آن زمان نماینده مجلس ششم بود این پیشنهاد را نپذیرفت و نمایندگی را ترجیح داد ولی با داور در ارتباط بود و به او مشورت می داد.
سر انجام بعد از بنیان گذاری عدلیه جدید در تاریخ سه شنبه دهم دیماه ۱۳۰۶ هیأت تدوین قانون مدنی منصوب شد و شروع به کار کرد.
اعضای هیأت تدوین قانون مدنی
1_ سید محمد فاطمی قمی: مواد جلد اول قانون مدنی به انشای او تدوین شد.
2- حاج سید نصرالله تقوی (سادات اخوی): علاوه برقانون مدنی در تدوین بسیاری از قوانین دیگر از جمله قانون آیین دادرسی مدنی سال ۱۳۱۸ و قانون تشکیلات دادگستری نقش داشت.
3 _ شیخ محمد رضا ایروانی
4_ شیخ علی بابا فیروزکوهی معروف به عالم
5_ سید کاظم عصار تهرانی
6_ سید محسن صدر(صدرالاشراف )
7 _ سید مصطفی عدل: تنها عضو غیر روحانی هیأت تدوین قانون مدنی بود و ترجمه قانون مدنی فرانسه برای اعضاء کمیسیون توسط او صورت می گرفت و در تدوین قانون جزای عمومی و قانون تجارت نیز نقش مهمی داشت.
8-شیخ محمد علی کاشانی
منابع تدوین قانون مدنی ایران
منبع مهم جلد اول قانون مدنی ـ مخصوصاً قسمت عقود معین ـ کتابهای مشهور فقه امامیه بود ازجمله شرایع – شرح لمعه- جواهرالکلام- مکاسب شیخ انصاری همچنین قانون مدنی عثمانی -قانون مدنی فرانسه و قانون مدنی مصر…
به این ترتیب مواد مربوط به عقود معین تقریباً به طور کامل از فقه امامیه اقتباس و بیشتر مواد مربوط به «مقدمه» و تقسیم اموال به منقول و غیر منقول و حق انتفاع و حق ارتفاق و قواعد اساسی صحت معامله از قانون مدنی فرانسه اقتباس و با ضوابط فقه امامیه تطبیق داده شد.
دومین کمیسیونی که برای تدوین دیگر بخشهای قانون مدنی تشکیل شد در سال ۱۳۱۳ شروع به کار کرد. اعضای این کمیسیون عبارت بودند از:سید محمد فاطمی، سید نصرالله تقوی، شیخ محمد بروجردی، شیخ اسدالله ممقانی، سید محمد رضا افجه ای، صدرالاشراف، جواد عامری و دکتر متین دفتری. افراد جدیدی که در این هیأت عضویت داشتند .از میان ایشان تنها در مورد مرحوم دکتر متین دفتری که غیر روحانی بود.
جمع بندی
قانون مدنی ایران جزو نادر قوانین مدنی کشورهای اسلامی است که مستقیماً بر مبانی حقوق اسلامی استوار شده و تنها قانون مدنی است که در آن قواعد فقه امامیه رعایت گردیده است و تدوین کنندگان آن از چنان صلاحیتی برخوردار بودند که به خوبی موفق شدند از مبانی مستحکم فقه امامیه در قالب نوین و منطبق با اسلوب پیشرفته تدوین قوانین بهره گیرند و از حقوق پیشرفته فرانسه و دیگر کشورهای اروپایی نیز استفاده کنند و در این تلفیق به شکل قابل تحسینی موفق باشند. از سال ۱۳۰۷ شمسی تا کنون نزدیک ۸۰ سال می گذرد و قانون مدنی ایران تا کنون به عنوان یک سند ملی و افتخار آمیز فرهنگ اسلامی ایران و قابل ارائه در محافل حقوقی معرفی شده است.
منابع
تاریخچه تدوین قانون مدنی دکترحمید بهرامی احمدی
سامانه قوانین ومقررات جمهوری اسلامی ایران(معاونت حقوقی ریاست جمهوری)
وبکی پدیا
