گاهی پس از صدور و قطعیت یک رأی دادگاه، مشخص میشود که رأی صادرشده بر مبنای شرایطی مانند اسناد جعلی، شهادت خلاف واقع، کشف مدارک جدید، تعارض دو حکم یا اشتباهات مؤثر قانونی صادر شده است. در چنین شرایطی، قانون در موارد مشخصی امکان اعاده دادرسی را پیشبینی کرده است.
اعاده دادرسی یکی از راههای فوقالعاده اعتراض به آرای قطعی است و با هدف فراهم کردن امکان رسیدگی مجدد در موارد استثنایی مورد استفاده قرار میگیرد. البته صرف نارضایتی از رأی یا اعتقاد به اشتباه دادگاه، بهتنهایی برای پذیرش اعاده دادرسی کافی نیست؛ بلکه باید یکی از جهات قانونی اعاده دادرسی وجود داشته باشد.
مقالات مرتبط (نظریه مشورتی: تکلیف سرقفلی در فرض پذیرش اعاده دادرسی مستاجر بعد از اجرای حکم تخلیه – نظریه مشورتی:عدم توجه به استماع شهادت شهود، از جهات اعاده دادرسی نیست – بخشنامه در خصوص ثبت الکترونیکی اعاده دادرسی – نقدی در مورد رأی وحدت رویه اخیر درباره اعاده دادرسی – قبول اعاده دادرسی نسبت به رای محکومیت به «ارائه خدمت بهعنوان نظافتچی قبرستان» به اتهام بیحجابی – وحدترویه” درخصوص تعیین مجازات حبس بیش از حداقل مجازات مقرر در قانون بدون ذکر علت آن وفق تبصره ۱۸ قانون مجازات اسلامی از جهات تجویز اعاده دادرسی است”)
در این مقاله به بررسی موضوعات زیر میپردازیم:
- اعاده دادرسی چیست؟
- اعاده دادرسی در امور کیفری
- اعاده دادرسی در امور حقوقی
- اعاده دادرسی اصلی و طاری چیست؟
- نتیجهگیری
- نمونه دادخواست اعاده دادرسی حقوقی
- سوالات متداول
اعاده دادرسی چیست؟
این درخواست به معنای درخواست رسیدگی مجدد به یک رأی قطعی در مواردی است که قانون به طور مشخص اجازه آن را داده است.
بنابراین، درخواست اعاده دادرسی با تجدیدنظرخواهی تفاوت دارد؛ زیرا تجدیدنظرخواهی یکی از روشهای عادی اعتراض به رأی است، اما این درخواست یک طریق فوق العاده اعتراض به آرای قطعی محسوب میشود و تنها در جهات قانونی قابل طرح است.
به همین دلیل، پیش از تنظیم درخواست باید رأی صادرشده، سوابق پرونده و دلیل مورد استناد به دقت بررسی شود تا مشخص شود آیا موضوع با یکی از جهات قانونی مطابقت دارد یا خیر.
اعاده دادرسی در امور کیفری
این درخواست در خصوص احکام محکومیت قطعی دادگاهها و در مواردی که قانون تعیین کرده است، امکان پذیر است. جهات این نوع درخواست در ماده ۴۷۴ قانون آیین دادرسی کیفری پیش بینی شده اند.
جهات اعاده دادرسی کیفری
بر اساس ماده ۴۷۴ قانون آیین دادرسی کیفری، درخواست اعاده دادرسی در موارد زیر قابل پذیرش است:
۱. شخصی به اتهام قتل فردی محکوم شود و بعداً زنده بودن مقتول ثابت شود.
2. چند نفر به ارتکاب جرمی محکوم شوند، در حالی که ارتکاب آن جرم به گونهای باشد که بیش از یک مرتکب برای آن قابل تصور نباشد.
3. شخصی به علت انتساب جرمی محکوم شود و شخص دیگری نیز به موجب حکم قضایی به علت ارتکاب همان جرم محکوم شده باشد؛ به گونهای که از تعارض دو حکم، بیگناهی یکی از محکومان مشخص شود.
4. درباره یک شخص و یک اتهام، احکام متفاوتی صادر شده باشد.
5. در دادگاه صالح ثابت شود که اسناد جعلی یا شهادت خلاف واقع مبنای صدور حکم بوده است.
6. پس از صدور حکم قطعی، واقعه یا ادله جدیدی ظاهر شود که موجب اثبات بیگناهی یا عدم تقصیر محکوم علیه شود.
۷. عمل ارتکابی اساساً جرم نباشد یا مجازات تعیین شده بیشتر از مجازات مقرر قانونی باشد.
بنابراین، جهات اعاده دادرسی کیفری محدود به مواردی است که قانون مشخص کرده و صرف ادعای اشتباه بودن رأی، به تنهایی موجب پذیرش درخواست نخواهد شد.
چه کسانی میتوانند درخواست اعاده دادرسی کیفری کنند؟
مطابق ماده ۴۷۵ قانون آیین دادرسی کیفری، اشخاص زیر حق درخواست اعاده دادرسی دارند:
محکوم علیه، وکیل یا نماینده قانونی او؛
در صورت فوت یا غیبت محکوم علیه، همسر، وراث قانونی و وصی او؛
دادستان کل کشور؛
دادستان مجری حکم.
درخواست رسیدگی مجدد به پرونده کیفری به کجا تقدیم میشود؟
مطابق ماده ۴۷۶ قانون آیین دادرسی کیفری، این درخواست به دیوان عالی کشور تسلیم میشود.
دیوان عالی کشور ابتدا بررسی میکند که موضوع درخواست با یکی از جهات مقرر در ماده ۴۷۴ مطابقت دارد یا خیر. در صورت پذیرش، رسیدگی مجدد به دادگاه همعرض دادگاه صادرکننده حکم قطعی ارجاع میشود.
آیا درخواست رسیدگی مجدد به پرونده کیفری مهلت دارد؟
در متن قانونی مورد بررسی، برای درخواست موضوع ماده ۴۷۴ برخلاف اعاده دادرسی حقوقی مهلتی تعیین نشده است؛ بنابراین امکان طرح آن با تحقق یکی از جهات قانونی وجود دارد.
البته باید توجه داشت که تشخیص وجود جهت قانونی و شرایط پذیرش، موضوعی تخصصی است و باید با توجه به محتویات پرونده بررسی شود.
آیا با پذیرش رسیدگی مجدد به پرونده اجرای حکم متوقف میشود؟
مطابق ماده ۴۷۸ قانون آیین دادرسی کیفری، در صورت تجویز رسیدگی دوباره از سوی دیوان عالی کشور – اجرای حکم تا صدور حکم مجدد به تعویق میافتد.
اعاده دادرسی در امور حقوقی
این درخواست اعتراض به رای قطعی نیز یکی از طرق فوقالعاده اعتراض به احکام قطعی است. جهات آن در ماده ۴۲۶ قانون آیین دادرسی مدنی مشخص شده است.
جهات اعاده دادرسی حقوقی
مطابق ماده ۴۲۶ قانون آیین دادرسی مدنی، نسبت به احکامی که قطعیت یافته اند، در موارد زیر میتوان درخواست رسیدگی مجدد کرد:
۱. صدور حکم درباره موضوعی که مورد ادعای خواهان نبوده است.
اگر دادگاه درباره موضوعی رأی صادر کند که خواهان آن را مطالبه نکرده باشد، این موضوع می تواند از جهات این باشد.
۲. صدور حکم بیش از میزان خواسته
چنانچه دادگاه بیشتر از میزان خواسته خواهان حکم صادر کرده باشد، امکان استناد به این جهت قانونی وجود دارد.
۳. وجود تضاد در مفاد یک حکم
اگر در مفاد یک رأی تناقض وجود داشته باشد و این تناقض ناشی از استناد به اصول یا مواد متضاد باشد، امکان درخواست رسیدگی مجدد وجود خواهد داشت.
۴. تعارض دو حکم
اگر درباره همان دعوا و همان اصحاب دعوا، دو حکم متعارض صادر شده باشد و برای این تعارض سبب قانونی وجود نداشته باشد، میتوان در شرایط مقرر قانونی درخواست رسیدگی دوباره کرد.
۵. حیله و تقلب مؤثر طرف مقابل
چنانچه طرف مقابل با استفاده از حیله و تقلب در روند رسیدگی تأثیر گذاشته و این اقدام در صدور حکم مؤثر بوده باشد، می تواند یکی از جهات محسوب شود.
۶. جعلی بودن اسناد مبنای حکم
اگر حکم دادگاه بر اساس اسنادی صادر شده باشد که پس از صدور حکم، جعلی بودن آنها اثبات شود، امکان درخواست رسیدگی دوباره وجود دارد.
۷. کشف اسناد و مدارک مکتوم
اگر پس از صدور حکم، اسناد و مدارکی به دست آید که دلیل حقانیت متقاضی باشد و ثابت شود این اسناد در جریان دادرسی مکتوم بوده و در اختیار متقاضی نبوده اند، امکان درخواست رسیدگی مجدد وجود دارد.
مهلت اعاده دادرسی حقوقی چقدر است؟
مطابق ماده ۴۲۷ قانون آیین دادرسی مدنی، این مهلت برای اشخاص مقیم ایران ۲۰ روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور دو ماه است.
در آرای حضوری قطعی، مهلت از تاریخ ابلاغ محاسبه میشود و در خصوص آرای غیابی، مبدأ مهلت مطابق مقررات قانونی مربوط به واخواهی و تجدیدنظر تعیین خواهد شد.
با این حال، قانون برای برخی جهات اعاده دادرسی، مبدأ متفاوتی تعیین کرده است.
مبدأ مهلت در تعارض دو حکم
در صورتی که علت اعاده دادرسی، مغایرت دو حکم باشد، مهلت از تاریخ آخرین ابلاغ هر یک از دو حکم محاسبه میشود.
مبدأ مهلت در جعل یا حیله و تقلب
اگر دلیل اعاده دادرسی، جعلی بودن اسناد یا حیله و تقلب طرف مقابل باشد، مبدأ مهلت از تاریخ ابلاغ حکم نهایی مربوط به اثبات جعل یا حیله و تقلب خواهد بود.
مبدأ مهلت در اسناد مکتوم
اگر جهت اعاده دادرسی، کشف اسناد و مدارکی باشد که در جریان رسیدگی مکتوم بوده اند، مهلت از تاریخ وصول اسناد یا اطلاع از وجود آنها محاسبه میشود و تاریخ مزبور باید در دادگاه اثبات شود.
اعاده دادرسی اصلی و طاری چیست؟
بر اساس ماده ۴۳۲ قانون آیین دادرسی مدنی، اعاده دادرسی به دو نوع اصلی و طاری تقسیم میشود.
اعاده دادرسی اصلی
در اعاده دادرسی اصلی، شخص به طور مستقل و با هدف اعتراض به رأی قطعی، درخواست اعاده دادرسی مطرح میکند.
اعاده دادرسی طاری
اعاده دادرسی طاری زمانی مطرح میشود که در جریان رسیدگی به یک دعوا، حکمی بهعنوان دلیل ارائه شود و شخصی که حکم علیه او ارائه شده است، نسبت به همان حکم درخواست اعاده دادرسی کند.
نتیجهگیری
اعاده دادرسی یکی از مهمترین راههای فوقالعاده اعتراض به آرای قطعی است، اما برخلاف تصور رایج، هر اشتباه یا نارضایتی از رأی دادگاه موجب امکان اعاده دادرسی نمیشود.
در امور حقوقی، جهات اعاده دادرسی در ماده ۴۲۶ قانون آیین دادرسی مدنی و در امور کیفری، جهات آن در ماده ۴۷۴ قانون آیین دادرسی کیفری پیش بینی شده است.
به همین دلیل، پیش از تنظیم دادخواست اعاده دادرسی یا درخواست اعاده دادرسی کیفری، باید رأی قطعی، تاریخ ابلاغ، اسناد و مدارک جدید و دلیل مورد استناد با مقررات قانونی تطبیق داده شود.
اگر رأی قطعی صادرشده درباره پرونده شماست و تصور میکنید یکی از جهات قانونی اعاده دادرسی وجود دارد، بررسی تخصصی پرونده و تنظیم درخواست متناسب با وضعیت آن اهمیت زیادی دارد. برای دریافت خدمات حقوقی و تنظیم تخصصی دادخواست، میتوانید از خدمات مشاوره آنلاین نوران وکیل استفاده کنید.
نمونه دادخواست اعاده دادرسی حقوقی
درپایان یک نمونه دادخواست اعاده دادرسی حقوقی که توسط تیم متخصص موسسه حقوقی نوران وکیل تنظیم شده را برای شما عزیزان ارائه میدهیم. جهت تنظیم دادخواست اعاده دادرسی تخصصی و حرفه ای فقط کافیست وارد قسمت مشاوره آنلاین شده تا همکاران این درخواست را برای شما تهیه و ارسال نمایند:
خواهان: …………………
خوانده: …………………
خواسته: درخواست اعاده دادرسی از دادنامه قطعی صادره از شعبه ۱۱ دادگاه تجدید نظر استان کرمان به شماره …………….. با استناد به کشف سند مکتوم صلح
دلایل ومنضمات:
۱-سند عادی مکتوم(دست نوشته صلح مهریه همراه با امضای خوانده)
۲-وکالتنامه رسمی شماره…………..
3-دادنامه قطعی صادره از شعبه ۱۱ دادگاه تجدید نظر استان کرمان به شماره …………..
شرح دادخواست
ریاست محترم شعبه ۱۱ دادگاه تجدید نظر استان کرمان
باسلام وعرض ادب واحترام
احتراماً به استحضار میرساند: اینجانب ………به موجب دادنامه قطعی صادره از شعبه ۱۱ دادگاه تجدید نظر استان کرمان به شماره ………. به پرداخت مهریه به تعداد ۸۰ سکه بهار آزادی و ۷۰ مثقال طلای ۱۸ عیار محکوم گردیدهام. حال، پس از صدور رأی و قطعیت آن، سندی عادی به صورت دستنوشته وبا امضای خوانده که در زمان رسیدگی نزد اینجانب نبوده و به دلیل تک نسخه ای بودن در نزد خوانده مکتوم مانده بود، کشف گردید. این سند دارای اثر تعیینکننده در پرونده بوده و چنانچه در زمان رسیدگی ارائه میشد، نتیجه دادرسی متفاوت میبود.بدین شرح که باتوجه به متن سند عادی مکتوم( دست نوشته) تمام مبلغ مهریه درمقابل تملیک یک قطعه زمین تجاری واقع در شهرستان فاریاب گروه ۳ به مساحت ۲۴ متر مربع صلح گردیده وبه امضای خوانده رسیده است . لذا با استناد به بند ۷ ماده ۴۲۶ ومواد ۴۳۰-۴۳۳- ۴۳۵-۴۳۷-۴۳۸ قانون آیین دادرسی مدنی، تقاضای اعاده دادرسی و رسیدگی مجدد به موضوع مورد استدعاست.
با تشکر وتجدید احترام
سوالات متداول
۱. اعاده دادرسی چیست؟
اعاده دادرسی یکی از طرق فوقالعاده اعتراض به آرای قطعی است که در موارد مشخص قانونی امکان رسیدگی مجدد به رأی را فراهم میکند.
۲. آیا هر رأی قطعی قابل اعاده دادرسی است؟
خیر. اعاده دادرسی فقط در مواردی امکان پذیر است که قانون به طور مشخص یکی از جهات آن را پیشبینی کرده باشد.
۳. مهمترین جهات اعاده دادرسی حقوقی چیست؟
از مهمترین جهات میتوان به کشف اسناد مکتوم، جعلی بودن اسناد، حیله و تقلب مؤثر طرف مقابل، صدور حکم بیش از خواسته و تعارض دو حکم اشاره کرد.
۴. مهمترین جهات اعاده دادرسی کیفری چیست؟
از مهمترین جهات میتوان به کشف دلیل جدید مؤثر در بیگناهی، جعلی بودن اسناد یا شهادت خلاف واقع، تعارض احکام و جرم نبودن عمل ارتکابی اشاره کرد. این موارد در ماده ۴۷۴ قانون آیین دادرسی کیفری آمدهاند.
۵. مهلت اعاده دادرسی حقوقی چقدر است؟
اصل بر این است که مهلت برای اشخاص مقیم ایران ۲۰ روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور دو ماه باشد؛ با این حال، در برخی جهات مانند جعل، حیله و تقلب یا اسناد مکتوم، قانون مبدأ متفاوتی برای محاسبه مهلت تعیین کرده است.
۶. آیا اعاده دادرسی کیفری مهلت ۲۰ روزه دارد؟
خیر برخلاف اعاده دادرسی حقوقی – اعاده دادرسی کیفری مهلت ندارد و باید تحقق یکی از جهات قانونی آن بررسی شود.
۷. درخواست اعاده دادرسی کیفری به کدام مرجع تقدیم میشود؟
مطابق ماده ۴۷۶ قانون آیین دادرسی کیفری، درخواست اعاده دادرسی کیفری به دیوان عالی کشور تسلیم میشود. در صورت تجویز، پرونده برای رسیدگی مجدد به دادگاه همعرض دادگاه صادرکننده حکم قطعی ارجاع میشود.
۸. آیا کشف سند جدید می تواند موجب اعاده دادرسی شود؟
بله، اما صرف جدید بودن سند کافی نیست. در اعاده دادرسی حقوقی باید شرایط مقرر در بند ۷ ماده ۴۲۶، از جمله مکتوم بودن سند و در اختیار نبودن آن در جریان دادرسی، احراز شود.
۹. آیا برای تنظیم دادخواست اعاده دادرسی استفاده از وکیل الزامی است؟
داشتن وکیل لزوماً شرط طرح درخواست نیست؛ اما تشخیص جهت قانونی اعاده دادرسی، تعیین مهلت، انتخاب مرجع صالح و تنظیم دقیق خواسته و دلایل، موضوعاتی تخصصی هستند و بررسی پرونده توسط وکیل می تواند از طرح درخواست نادرست جلوگیری کند.
۱۰. آیا با پذیرش اعاده دادرسی اجرای حکم متوقف میشود؟
در بسیاری از موارد بله. در اعاده دادرسی کیفری با پذیرش درخواست، اجرای حکم متوقف میشود و در جرائم سنگین مانند مجازات سالب حیات، توقف اجرای حکم الزامی است.
۱۱. اعاده دادرسی اصلی و طاری چه تفاوتی دارند؟
اعاده دادرسی اصلی زمانی است که شخص مستقلاً درخواست اعاده دادرسی میدهد، اما اعاده دادرسی طاری زمانی مطرح میشود که در جریان رسیدگی به پروندهای دیگر، حکمی به عنوان دلیل ارائه شود و طرف مقابل نسبت به همان حکم درخواست اعاده دادرسی کند.
قوانین مرتبط
از قانون آیین دادرسی کیفری
ماده ۴۷۱ : هرگاه از شعب مختلف دیوان عالی کشور یا دادگاهها نسبت به موارد مشابه، اعم از حقوقی، کیفری و امور حسبی، با استنباط متفاوت از قوانین، آراء مختلفی صادر شود، رئیس دیوان عالی کشور یا دادستان کل کشور، به هر طریق که آگاه شوند، مکلفند نظر هیئت عمومی دیوان عالی کشور را به منظور ایجاد وحدت رویه درخواست کنند. هر یک از قضات شعب دیوان عالی کشور یا دادگاهها یا دادستانها یا وکلای دادگستری نیز میتوانند با ذکر دلیل از طریق رئیس دیوان عالی کشور یا دادستان کل کشور، نظر هیئت عمومی را دربارهٔ موضوع درخواست کنند. هیئت عمومی دیوان عالی کشور به ریاست رئیس دیوان عالی یا معاون وی و با حضور دادستان کل کشور یا نماینده او و حداقل سه چهارم رؤسا و مستشاران و اعضای معاون تمام شعب تشکیل میشود تا موضوع مورد اختلاف را بررسی و نسبت به آن اتخاذ تصمیم کنند. رأی اکثریت در موارد مشابه برای شعب دیوان عالی کشور و دادگاهها و سایر مراجع، اعم از قضائی و غیر آن لازم الاتباع است؛ اما نسبت به رأی قطعی شده بی اثر است. در صورتی که رأی، اجراء نشده یا در حال اجراء باشد و مطابق رأی وحدت رویه هیئت عمومی دیوان عالی کشور، عمل انتسابی جرم شناخته نشود یا رأی به جهاتی مساعد به حال محکومٌ علیه باشد، رأی هیئت عمومی نسبت به آراء مذکور قابل تسری است و مطابق مقررات قانون مجازات اسلامی عمل میشود.
ماده ۴۷۲: در کلیه مواردی که هیئت عمومی دیوان عالی کشور به منظور ایجاد وحدت رویه قضائی یا رسیدگی به آراء اصراری یا انجام سایر وظایف قانونی تشکیل میگردد، باید با حضور دادستان کل یا نماینده وی باشد. قبل از اتخاذ تصمیم، دادستان کل یا نماینده وی اظهارنظر میکند.
ماده ۴۷۳ : آراء وحدت رویه هیئت عمومی دیوان عالی کشور، فقط به موجب قانون یا رأی وحدت رویه مؤخری که مطابق ماده (۴۷۱) این قانون صادر میشود، قابل تغییر است.
ماده ۴۷۴ : درخواست اعاده دادرسی در مورد احکام محکومیت قطعی دادگاهها اعم از آنکه حکم مذکور به اجراء گذاشته شده یا نشده باشد در موارد زیر پذیرفته میشود:
الف – کسی به اتهام قتل شخصی محکوم شود و سپس زنده بودن وی محرز گردد.
ب – چند نفر به اتهام ارتکاب جرمی محکوم شوند و ارتکاب آن جرم به گونه ای باشد که نتوان بیش از یک مرتکب برای آن قائل شد.
پ – شخصی به علت انتساب جرمی محکوم شود و فرد دیگری نیز به موجب حکمی از مرجع قضائی به علت انتساب همان جرم محکوم شده باشد، به طوری که از تعارض و تضاد مفاد دو حکم، بی گناهی یکی از آنان احراز گردد.
ت – دربارهٔ شخصی به اتهام واحد، احکام متفاوتی صادر شود.
ث – در دادگاه صالح ثابت شود که اسناد جعلی یا شهادت خلاف واقع گواهان، مبنای حکم بودهاست. ج – پس از صدور حکم قطعی، واقعه جدیدی حادث یا ظاهر یا ادله جدیدی ارائه شود که موجب اثبات بی گناهی محکومٌ علیه یا عدم تقصیر وی باشد.
چ – عمل ارتکابی جرم نباشد یا مجازات مورد حکم بیش از مجازات مقرر قانونی باشد.
ماده ۴۷۵: اشخاص زیر حق درخواست اعاده دادرسی دارند:
الف – محکومٌ علیه یا وکیل یا نماینده قانونی او و در صورت فوت یا غیبت محکومٌ علیه، همسر و وراث قانونی و وصی او
ب – دادستان کل کشور
پ – دادستان مجری حکم
ماده ۴۷۶ : درخواست اعاده دادرسی به دیوان عالی کشور تسلیم میشود. این مرجع پس از احراز انطباق موضوع درخواست با یکی از موارد موضوع ماده (۴۷۴) این قانون، با تجویز اعاده دادرسی، رسیدگی مجدد را به دادگاه هم عرض دادگاه صادر کننده حکم قطعی، ارجاع میدهد و در غیر این صورت قرار رد اعاده دادرسی صادر مینماید.
ماده ۴۷۷ : در صورتی که رئیس قوه قضائیه رأی قطعی صادره از هریک از مراجع قضائی را خلاف شرع بیّن تشخیص دهد، با تجویز اعاده دادرسی، پرونده را به دیوان عالی کشور ارسال تا در شعبی خاص که توسط رئیس قوه قضائیه برای این امر تخصیص مییابد رسیدگی و رأی قطعی صادر نماید. شعب خاص مذکور مبنیّاً بر خلاف شرع بیّن اعلام شده، رأی قطعی قبلی را نقض و رسیدگی مجدد اعم از شکلی و ماهوی به عمل میآورند و رأی مقتضی صادر مینمایند.
تبصره ۱ – آراء قطعی مراجع قضائی (اعم از حقوقی و کیفری) شامل احکام و قرارهای دیوان عالی کشور، سازمان قضائی نیروهای مسلح، دادگاههای تجدیدنظر و بدوی، دادسراها و شوراهای حل اختلاف میباشند.
تبصره ۲ – آراء شعب دیوان عالی کشور در باب تجویز اعاده دادرسی و نیز دستورهای موقت دادگاهها، اگر توسط رئیس قوه قضائیه خلاف شرع بیّن تشخیص داده شود، مشمول احکام این ماده خواهد بود.
تبصره ۳ – در صورتی که رئیس دیوان عالی کشور، دادستان کل کشور، رئیس سازمان قضائی نیروهای مسلح یا رئیس کل دادگستری استان در انجام وظایف قانونی خود، رأی قطعی اعم از حقوقی یا کیفری را خلاف شرع بیّن تشخیص دهند، میتوانند با ذکر مستندات از رئیس قوه قضائیه درخواست تجویز اعاده دادرسی نمایند. مفاد این تبصره فقط برای یک بار قابل اعمال است؛ مگر اینکه خلاف شرع بیّن آن به جهت دیگری باشد.
ماده ۴۷۸ : هرگاه رأی دیوان عالی کشور مبنی بر تجویز اعاده دادرسی باشد یا طبق ماده (۴۷۷) اعاده دادرسی پذیرفته شده باشد اجرای حکم تا صدور حکم مجدد به تعویق میافتد و چنانچه از متهم تأمین اخذ نشده یا تأمین منتفی شده باشد یا متناسب نباشد، دادگاهی که پس از تجویز اعاده دادرسی به موضوع رسیدگی میکند، تأمین لازم را اخذ مینماید.
ماده ۶۳۷ (الحاقی ۱۳۹۳/۰۷/۰۸): علاوه بر اشخاص مندرج در ماده (۴۷۵) قانون آیین دادرسی کیفری رئیس سازمان قضائی نیز نسبت به احکام قطعی دادگاههای نظامی حق درخواست اعاده دادرسی را دارد.
تبصره (اصلاحی ۲۴/۰۳/۱۳۹۴): در صورتی که مجازات مندرج در حکم، از نوع مجازات سالب حیات یا سایر مجازاتهای بدنی یا قلع و قمع بنا باشد، شعبه دیوان عالی کشور با وصول تقاضای اعاده دادرسی قبل از اتخاذ تصمیم دربارهٔ تقاضا، دستور توقف اجرای حکم را میدهد.
از قانون مجازات اسلامی
ماده ۳۴۴ : اگر پس از اقامه قسامه و پیش از صدور حکم، دلیل معتبری بر خلاف قسامه یافت شود و یا فقدان شرایط قسامه اثبات گردد، قسامه باطل می شود و چنانچه بعد از صدور حکم باشد موضوع از موارد اعاده دادرسی است.
ماده ۳۴۶ : اگر پس از صدور حکم، بطلان همه یا برخی از سوگندها ثابت شود مانند آن که برخی از اداء کنندگان سوگند، از سوگندشان عدول کنند یا دروغ بودن سوگند یا از روی علم نبودن سوگند، برای دادگاه صادرکننده حکم ثابت شود، مورد از جهات اعاده دادرسی است.
از قانون ایین دادرسی مدنی
ماده ۴۲۶ : نسبت به احکامی که قطعیت یافته ممکن است به جهات ذیل درخواست اعاده دادرسی شود:
موضوع حکم، مورد ادعای خواهان نبوده باشد.
حکم به میزان بیشتر از خواسته صادر شده باشد.
وجود تضاد در مفاد یک حکم که ناشی از استناد به اصول یا به مواد متضاد باشد.
حکم صادره با حکم دیگری درخصوص همان دعوا و اصحاب آن، که قبلاً توسط همان دادگاه صادر شدهاست متضاد باشد بدون آنکه سبب قانونی موجب این مغایرت باشد.
طرف مقابل درخواست کننده اعاده دادرسی حیله و تقلبی به کار برده که در حکم دادگاه مؤثر بودهاست.
حکم دادگاه مستند به اسنادی بوده که پس از صدور حکم، جعلی بودن آنها ثابت شده باشد.
پس از صدور حکم، اسناد و مدارکی به دست آید که دلیل حقانیت درخواست کننده اعاده دادرسی باشد و ثابت شود اسناد و مدارک یادشده در جریان دادرسی مکتوم بوده و در اختیار متقاضی نبودهاست.
ماده ۴۲۷ : مهلت درخواست اعاده دادرسی برای اشخاص مقیم ایران بیست روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور دو ماه به شرح زیر میباشد:
نسبت به آرای حضوری قطعی، از تاریخ ابلاغ
نسبت به آرای غیابی، از تاریخ انقضای مهلت واخواهی و درخواست تجدیدنظر
تبصره – در مواردی که درخواست کننده اعاده دادرسی عذر موجهی داشته باشد طبق ماده (۳۰۶) این قانون عمل میشود.
ماده ۴۲۸ : چنانچه اعاده دادرسی به جهت مغایر بودن دو حکم باشد ابتدای مهلت از تاریخ آخرین ابلاغ هریک از دو حکم است.
ماده ۴۲۹ : در صورتی که جهت اعاده دادرسی جعلی بودن اسناد یا حیله و تقلب طرف مقابل باشد، ابتدای مهلت اعاده دادرسی، تاریخ ابلاغ حکم نهایی مربوط به اثبات جعل یا حیله و تقلب میباشد.
ماده ۴۳۰ : هرگاه جهت اعاده دادرسی وجود اسناد و مدارکی باشد که مکتوم بوده، ابتدای مهلت از تاریخ وصول اسناد و مدارک یا اطلاع از وجود آن محاسبه میشود. تاریخ یادشده باید در دادگاهی که به درخواست رسیدگی میکند، اثبات گردد.
ماده ۴۳۲ : اعاده دادرسی بر دو قسم است:
الف – اصلی که عبارتست از این که متقاضی اعاده دادرسی به طور مستقل آن را درخواست نماید.
ب – طاری که عبارتست از این که در اثنای یک دادرسی حکمی به عنوان دلیل ارائه شود و کسی که حکم یادشده علیه او ابراز گردیده نسبت به آن درخواست اعاده دادرسی نماید.
منابع
قانون ایین دادرسی مدنی
قانونی ایین دادرسی کیفری
قانون مجازات اسلامی
